STOK DENETİMİ

İşletmelerde yapılacak denetim çalışmalarından en önemli kalemlerden birisi şüphesiz stokların denetimidir.

Stok : İşletme faaliyetlerinde kullanılmak veya satılmak üzere bulundurulan fiziki varlıklardır.

Neler Stoktur :

1- Üretim sürecinde ya da hizmet sunumunda tüketilecek ilk madde ve malzemeleri,

2- Üretim aşamasında bulunan yarı mamülleri,

3- İşletmenin satmak üzere ürettiği mamülleri,

4- Satılmak üzere elde edilmiş ticari malları,

5- Stok kalemlerinden hiçbirinin kapsamına girmeyen yan ürün,artık ve hurda gibi kalemlerden oluşan diğer stokları içerir.

Sayım

Stok sayımı için şunlar yapılmalıdır:

Stok sayım planlamasının yapılması, sayım talimatının hazırlanması ve her stok kalemine müteselsil sıra numaralı bir sayım etiketi yapıştırılması,

Fiziki sayım yapılması,

Konsinye malların ayrılması,

Hasar görmüş, modası geçmiş vb. stokların bulunup bulunmadığının tespiti,

Stok sayım sonucuna ilişkin olarak protokol tanzim edilmesi.

STOK DEĞERLEMESİ

Stok değerlemesi yalnız dönem sonu stok değerinin bulunması yönünden değil hesap dönemi süresince işletme verimliliğini ve karlılığını izlemek yönünden de önemlidir.

Gerek dönem karının hesaplanması, gerekse işletmenin mali durumunun doğru olarak yansıtılması stokların değerlemesini önemli kılmaktadır.

Stok kalemlerinin maliyetinin hangi yöntemle saptanacağı konusunda, uluslararası muhasebe literatüründe ve uygulamada çeşitli yöntemler ve standartlar mevcuttur.

V.U.K'na göre uygulanması mümkün olan stok değerleme yöntemleri şunlardır:

Fiili maliyet,

Ortalama maliyet,

Son giren ilk çıkar (Lifo),

İlk giren ilk çıkar (Fifo).

Doğaldırki farklı değerleme yöntemlerine göre çok farklı stok değerleri hesaplanması mümkündür. Kullanılan yöntem türüne göre dönem sonu stok değeri,satılan mal maliyeti ve dönem karı da farklı hesaplanacaktır. Farklı sonuçlar işletmenin mali durumunu değişik gösterecektir.

Stok Denetiminin Amacı ve Denetçinin Görevi:

Stokların denetiminin amacı, bu varlık kaleminin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre kayıtlara alındığının ve finansal tablolarda gerçek ve doğru olarak raporlanmış olduğunun saptanmasıdır. Bu amaca ulaşmak için denetçi, stokların fiziken varolduklarını, bunların işletmenin sahipliğinde bulunduklarını, kullanılabilir veya satılabilir durumda olduklarını ve doğru olarak fiyatlandırıldıklarını saptamalıdır.

Denetçi bozulan ve modası geçen stoklar için uygun karşılıkların ayrılıp ayrılmadığını da araştırmalıdır.

Denetçi, belirli dönemler itibariyle fiziki sayım yaptırarak sayım sonuçları ile muhasebe kayıtları arasında mutabakat sağlanmasını sağlamalıdır. Aynı zamanda stok sayımını gözlemelidir.

Denetçi, defter kayıtları ile sayım sonuçları arasında önemli farkların bulunması halinde, düzeltici kayıtların yapılmasını sağlamalıdır.(bkz.fiili envanter ve envanter sayım sonuçlarına göre oluşan farkların muhasebeleştirilmesi.)

Denetçi, konsinye verilen stokların işletmenin stokları arasına dahil edilmiş, konsinye alınan stokların ise hariç tutulmuş olduklarını tespit etmelidir.

Stoklarla İlgili İç Kontrol

İşletmelerdeki örgütsel yapı stokların onaylanıp satınalınması, stok hareketlerinin muhasebe kayıtlarına geçirilmesi ve stokların fiziki olarak korunması sorumluluklarının birbirinden ayrılmasına olanak sağlamalıdır.

İç kontrol sisteminin safhaları :

1- Örgüt yapısı,

2- Stok alımlarının yapılması,

3- İşlemlerin kayıtlara geçirilmesi,

4- Varlıklara erişim,

5- Defter kayıtları ile karşılaştırma.

Stok Uygunluk Denetimi:

İşletmelerde muhasebe sistemi stok maliyetlerinin ve satılan malın maliyetinin doğru olarak hesaplanabilmesini sağlamalıdır.Stokların uygunluk denetiminde iki yöntem sözkonusudur:

1- Satın alma,hammadde-malzeme istek,üretim ve yollamalarla ilgili ayrıntılı stok kayıtları incelenmelidir.

2- Büyük defter hesapları olağandışı kayıtların bulunup bulunmadığını saptamak açısından gözden geçirilmelidir.Olağandışı izlenimini veren kayıtlar incelenmelidir.

Stok Maddi doğruluk denetimi:

Denetim standartları stokların fiziken varolduklarının saptanmasını öngörür.

Çeşitli nedenlerle fiziki stok sayımında hazır bulunmayan denetçi diğer denetim yöntemlerine başvurarak stok tutarlarının dürüstlüğü hakkında tatmin olmalıdır.

Maddi doğruluk denetım safhaları şunlardır:

1- İşletmenin sayım planın gözden geçirilmesi,

2- Stok sayımının gözlenmesi,

3- Sayım sonrası denetim çalışmaları,

4- Stokların değerlemesinin denetimi,

5- Konsinye stoklar, alım ve satım taahhütleri.